Pek çoğumuzun çeşitli sebeplerle gösteremediği medeni cesareti gösterip neredeyse ani bir kararla New York’a yerleşen sevgili Esen [Karol] Pratt’ta ders vermeye başlayınca öğrencileri kendisine Türkiye’de hip hop kültürü hakkında sorular yöneltmeye başlamış, o da bu yarınlara umutla bakan arkadaşları bir parça bilgilendirebilmek için benden bir playlist yapmamı istemişti. Birine kaset doldurmak zorlayıcı bir iştir aslında, dikkate almanız gereken pek çok parametre vardır bu eylemi şekillendiren. Stephen Frears’ın 2000 tarihli filmi High Fidelity tamamen bu zorluklar üstüne. Yani aslında, hayatını zehredip kendisinden uzaklaştırdığı sevgilisinin hayatını zehretmeye devam eden ve bu çabaları kızı geri kazanmasıyla ödüllendirilen berbat bir karakter hakkında, ama kaset çekmek de film içinde önemli bir motif. Aşırı uzatarak demeye çalıştığım şey kaset çekme meselesinin farklı anlatılara konu olabilecek kadar bir mesele hâline getirilebildiği. New Yorklu bebelere bir rap kaseti doldurmak da benzer şekilde bir mesele hâline geldi benim için de. Hip hop’un doğduğu memleketten hepsi sonuçta. Kendilerine kendimizi rezil etmeden genel bir bilgi vermek gibi bir sorumluluk yüklendim.
Listeler konusunda çoğunlukla kronolojik bir yol izlemeye çalışırım normal koşullarda. Batılılar söz konusu olduğunda görece daha az karşılaştıkları doğu motiflerini güzel bir şekilde şarkılara yedirebilmiş insanların daha ilgi çekici olabileceğini düşündüm. Yani hâlâ deveye bindiğimizi düşünmesinler de deveye bir estetik değer olarak erişimi olan medenice kimseler olduğumuzu düşünsünler. Deve kanalı ve kronoloji ekseninde çizdiğim yolda playlist’i hazırlamaya başladım. İlk koyduğum şarkı İslamic Force’tan “My Melody” (1992) olmuştu. Ardından Cartel, Hedef 12, Nefret gibi gruplarla devam etmiştim erken döneme. Bu biraz fazla akademik ve detaylı bir liste hâline gelmişti ve üstelik süresi üç saate yakındı. Ben bile tek oturuşta dinleyemezken genç tasarımcı adaylarının bu sabrı göstermeleri uzak bir ihtimal gibi göründü bana. Daha az akademik ve insanı çabucak yakalayan ritimler üstüne gitmek gibi bir strateji daha yüklendim bu noktada. Hop, bütün ilk seçtiklerim gitti ve liste 2001 yılından “Med Cezir” ile başladı. Hem sürükleyici bir nakaratı var hem eski beat’lerimiz hakkında bilgi veriyor. İkinci şarkı Fuat’ın “Geri Geldi”si (2005) oldu. Buradan da bendir sesleri vesaire derken insanların biraz şarkiyatçılık damarlarını kaşımaya çalıştım.
Türkçe rap piyasası bir miktar halı saha maçına benziyor: Kadın varlığı şaşırtıcı bir olay burada. Çok başarılı kadın MC’ler çıkıyor ama bir şekilde çok destek göremiyorlar ve taş devri kaygılarıyla bağıran pek çok adamın yanında sesleri pek duyulmuyor. Bu durumun önüne hazırladığım mitolojik playlist’te geçmeye karar verdim. Sultana, Aziza A ve Hazel ile endüstrimizde sanki utanç verecek kadar az bir kadın yüzdesi yokmuş gibi davranmaya gayret ettim. Bu şekilde neredeyse yüzde yirmi oranında kadın müzisyen varmış gibi göründü. Ayrıca Sultana ve Aziza A’nın paylaştığım şarkıları Double Moon etiketiyle yayınlandı ve son derece güzel ve özenli işler. O tarihlerin bağımsız başarılı işlerini yayınlayan label dünya çapında da kalitesiyle ünlenmişti. Bir yandan da “Kuşu Kalkmaz”ı (2000) dinleyen Amerikalılar şarkıda İngilizce kısım görüp mutlu olacaklardı. Ya da belki sadece bize has bir hazdır yabancı yapımlarda kendi dilini duyup mutlu olmak. Neyse bu arada, Hazel’in da aşırı iyi olmasına rağmen bu piyasada tutunmasını sağlayacak maddi dönüşü yakalayamadığı için şarkı söylemekten uzaklaştığını düşünüyorum. Yoksa açık ara herkesten iyiydi flow’u.
Allame ve özellikle Da Poet 2000’ler piyasasında kaliteleriyle ve müziğe gösterdikleri özenleriyle göze çarpan insanlar oldukları için listeye dahil oldular. 2011 tarihli Poetika albümü benim yerli rap’e olan inancımı tazelemişti. Benzer bir şekilde Grup Ses ve Ağaçkakan da domestik Madlib ve Q Tip’imiz gibi bir kategoriye yerleşiyor. O dönemde sevdiğim ve takip ettiğim başka insanlar da olmuştu ama ilerleyen yıllarda insanlıklarını muhafaza edemedikleri için listeye almadım. Şimdi onlar düşünsün!
Listenin en arabesk kısmını Yener Çevik ve Tahribad-ı İsyan ihtiva ediyor. Son derece kaliteliler bir yandan… Amerikalılar kaybetmişliğin kabulünü bir de onlardan dinlesin. Gerçi burada arabesk kültürü sanki Amerikalıların çok uzağındaymış gibi konuşuyorum ama doğu müziği sample’ları uzun zamandır rap şarkılarda kullanılıyor. Chemical Brothers, Mos Def, Jay Z, Aaliyah ve A$AP Rocky gibi pek çok isim sıkça yer veriyor Orta Doğu sample’larına. Ama bir “Leyla” (2018) da yapamadılar şimdiye kadar…
Aga B, Mode XL, Ezhel, 90 BPM, Kayra ve Otonom Piyade halen en sevdiğim yerli müzisyenler. Bence bu müzisyenler caz altyapıları kullanarak hazırlanan beat’ler ve olumlu mesaj verme kaygısı gibi taraflardan bakınca Türkiye’den native tongues’a en yakın isimler gibi görünüyor. Gerçi Ezhel’in el memleketinden bu tarafa doğru ahkâm kesmesi biraz canımı sıkmıştı ama Müptezhel (2017), Lights Out (2019) ve Made in Turkey (2020) albümlerindeki performansı kendisine bir ömür saygı duyulacak içeriği sağlıyor. Otonom Piyade’de K”ST’ü dinleyen bizim coğrafyada da bir Busta Rhymes olduğunu görecektir. Şimdi düşününce Alizade’yi de yerel Cardi B’miz olarak ittirebilirdim de, playlist’i en az yarım saat uzatırdı bu kararım.
Kabaca böyle kararlar sonucu ortaya çıktı bu liste. Dediğim gibi epeyce mitolojik bir derleme oldu; %20’si kadın, %60’ı Ankara bağlantılı insanlar. Herkes düzgün bir de (kimisiyle tanışmadığınız sürece). Daha gerçekçi bir piyasa resmi çizmeye çalışsaydım çok sert oğlanların kendileri gibi düşünmeyenler için planladıkları yaptırımlarla başlayıp çay ve çorbanın konuyla alakalı olmamasıyla ilgili bir şeylerle bitirirdim muhtemelen. Bu esnada arabamızı valeye aldırmanın getirdiği akıl almaz sorumluluk veya Demet Abla’mızı hanemizde ağırlamanın getirdiği –artık mutluluk mudur, rant yapma fırsatı mıdır, her neyse– duygulanım hakkında iki kelam dinlemiş olacaktı Amerikalılar satır bir şey anlamadan. Heyhat…
