PLAYLIST:
İnsansı
Holly Herndon, kaynak: Fact

Yapay seslerden işlenmiş vokallere ve bazen kulakların ayırt edemeyeceği kadar insansı seslerin oluşturduğu ses manzaralarına [soundscape] bir yolculuk. Aynı zamanda yapay seslerin, kişilik ve alt benliklerin dışavurum yöntemi olarak kullanılması üzerine güncel parçalardan oluşmuş bir seçki. Genelde daha aşina olunan Auto-Tune vokallerden birkaç seviye öteye gidersek, günümüz teknolojisinde yaratıcılık, sesleri ve sanatçıları nelere ulaştırıyor?

Listeyi yönlendiren birkaç parçadan ve sanatçıdan kısaca bahsetmek isterim. Çıkış noktası müzisyen, besteci ve ses sanatçısı Holly Herndon’ın son çalışması oldu. Aynı zamanda Stanford Üniversitesi’nde kompozisyon üzerine doktora yapan, bilgisayar ve müzik teknolojisi üzerine de çalışan Holly Herndon, işbirlikçileri ile beraber yarattığı Spawn isimli yapay zekânın ürettiği sesleri bir parça hâline getirip “Godmother” ismiyle geçtiğimiz aralık ayında yayımladı. Daha bir bebek olan yapay zekâ Spawn, bir diğer müzisyen Jlin’in işlerini dinleyip, bu parçaları Holly Herndon’ın sesini kullanarak tekrar kurgulamayı denemiş ve “Godmother” ortaya çıkmış.1 Holly Herndon’ın süregelen deneylerine dair yaptığı açıklamada en çok ilgimi çeken ifade şu oldu: “Spawn’ın gelişmiş kapasiteleriyle işbirliğini besleyerek, kendi sesimle bedenimin sınırlarını epey aşan bir müzik yaratabiliyorum.”2

“Godmother”, Holly Herndon & Jlin
(feat. Spawn),
official video

Daha sonra, deneysel elektronik müzik sanatçısı Errorsmith’in (Erik Wiegand) 2017 yılında çıktığından beri sıklıkla dinlediğim Superlative Fatigue albümü ve albümden vokalle çalışılmış gibi duran parça “Lightspeed” geldi. “Lightspeed” parçasındaki sesler vokal sample’ları ile yaratılmış gibi dursa da, aslında tamamen RAZOR’ın ürünü.3 Errorsmith iki parça dışında albümün tamamını kendi yarattığı RAZOR isimli dijital synthesizer ile üretmiş; sonuç hayli keyifli ve doyurucu. Ayrıca Errorsmith şarkıların biraz da saçma olmasını istemiş, bu da özellikle albümün ilk yarısında hissediliyor.

“Faceshopping”, SOPHIE,
official video

Yapay insan sesleri üzerine düşünürken vokal kullanımı, ortaya çıkan elektronik parçaların ve sanatçıların performansının bütünüyle oluşan bir alt benlik, ya da benlik dışavurumu durumlarını da listeye katmak istedim. Arca’nın (Alejandro Ghersi) çeşitli videolarında görülebilecek, kendisinin bir parçası olan karakter Xen’in biçimsizliği, SOPHIE’nin kimliğini gizlediği dönemlerde ilk ses getiren parçalarından BIPP’in dinleyicide yarattığı sanatçıya dair cinsiyet ve varlık karmaşıklığı ve geçtiğimiz sene yine SOPHIE’nin videolarında yüzüne uyguladığı değişimler, kendisinin —belki de ürettiği ses seçkisine göre şekillenmiş— bir versiyonunu sunması gibi olgular da diğer parçalarla birleşti. Pop müzikte en ön plandaki eleman olan vokalistin bir nevi anonimleştiği, ya da bir parodi hâline geldiği çeşitli PCMUSIC ürünleri (A.G. Cook, GFOTY), sentetik ses yazılımı Vocaloid ile yaratılmış ve holografik avatar’ıyla konserler veren Japonya’nın hayli sevilen pop yıldızı Hatsune Miku ve son olarak kimliği bilinmeyen birisi tarafından geliştirilmiş sanal popstar/Instagram modeli Lil Miquela da popüler müzik olarak adlandırılan ve kanımca aslında kapsamı sürekli değişen müzik türünün farklı yorumları olarak listede bulunuyor.

Özetle insan sesi taklitleri ve manipülasyonları teması altındaki bu parçaları, müzikal olarak aynı çizgide olduğunu düşündüğüm diğer bazı şarkılarla derledim.4 Keyifli dinlemeler.

1. Daha fazla bilgi için: “Godmother - Holly Herndon and Jlin (feat. Spawn)

2. Yazarın çevirisi: “In nurturing collaboration with the enhanced capacities of Spawn, I am able to create music with my voice that far surpass the physical limitations of my body.”

3. “On the new album even the vocal-like sounds are all done with RAZOR, which has a vowel filter.” Bkz.: “Errorsmith: Creative at the Source”.

4. Bu yazı yayına hazırlanırken, Barbican Centre’da 16 Mayıs’ta başlayacak ve yaz boyu sürecek, yapay zekânın geçmişi, insanlığın gelecek yaşamına etkileri ve insan-yapay zekâ ilişkisi/sınırları konularını kapsayacak AI: More Than Human sergisinin tanıtımı e-posta kutuma düştü. Bu tanıtıma eşlik eden, hazırladığım listeye benzer çizgide bir de şarkı listesi paylaşılmış, daha fazlasını dinlemek isterseniz bunu deneyebilirsiniz.

müzik, Playlist, Serra Aşkın